Krize önlem almak beceriye dönüşmeli

Endişenin bulaşıcı olduğunu söz eden Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Birisi korktuğu vakit başkalarına de bulaşır. Korkulan bir durumla karşılaşıldığı birinci anda ‘dur, düşün, aksiyona geç’ kuralı var. Dehşet, tehlike, krizdeki yaklaşım usulü için bunu öneriyoruz. Ayrıyeten zihinsel hazırlık yapıldıktan sonra yüzleştirme ve sanal gerçeklik programları da bireylerin dehşetlerini yenmesi için uygulanan tedavi teknikleri arasında” sözlerini kullandı.

Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, insanların yaşadığı kaygılar ve tahlil yolları ile ilgili değerli açıklamalarda bulundu.

Az ölçüde dehşet faydalıdır

Tehlikeye hazırlık olursa kaygının orantılı bir seviyede kalacağını belirten Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Aslında az ölçüde dehşet faydalı fakat fazla orantısız dehşetler da kişinin elini kolunu bağlar. Bu nedenle gelişmenin önündeki en büyük manilerden biri endişelerdir. Örneğin birtakım insanlarda yenilik korkusu vardır. Çok zeki oldukları halde yenilik korkusu nedeniyle kendi denetim alanının dışına çıkmazlar. Endişeler insanı etkiler” tabirlerini kullandı.

Ebeveynlerin paniği çocukları korkutuyor

Endişe eğitimi almalarının çocuklar için bir avantajı olduğunu söyleyen Tarhan, “Ama çoklukla anneye babaya bakıyorlar. Ebeveynler panikse onlar da korkmaya başlar zira çocuklar hayatı tanımıyor. Şimdi neyin tehlikeli olduğunu ayırt edebilme yeteneğine sahip değiller. Gerçeklik algıları oluşmamış. Hayatı öğreniyorlar ve sarsıntı üzere olaylar onlara bir şeyler öğretmek için bir fırsat olarak kullanılabilir. Bu durum çocuk için hayatında unutulmaz bir şey” diye konuştu.

Tedbir almak marifete dönüşmeli

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ‘İzmir zelzelesinin olduğu tarih de 17 Ağustos üzere kolay kolay unutulmaz’ dedi ve “Önlem almanın bir marifet haline dönüşmesi lazım. Zelzelenin akabinde konutu boşaltıp çabucak çadıra geçilseydi, şu anda da hala birebir biçimde davranılsaydı o travmayı itidalli karşılayan çocuk daha sonra korkmaya başlardı. O göçük altından çıkarılan çocuklar var çok rahatlar, hiç dehşet yok çocuklarda. Mesela 91 saatin sonunda enkazdan çıkarılan Ayda bebeğin sağlıklı olduğunu gördük” sözlerini kullandı.

 

Beyin kortizol ve endorfin salgılıyor

Beynin savunma sistemi olduğunu ve şok yaşantılarda, şiddetli travmalarda çok kortizol salgıladığını söyleyen Tarhan, “Beyin kortizolle birlikte endorfin salgılıyor. Endorfin de ağrı kesici, rahatlatıcı bir hormon. Onun tesiriyle beyin uyaranlara karşı müdafaa hedefli olarak kendisini kapatıyor. Nasıl kolumuz kırılsa refleks olarak oynatamayız, tıpkı biçimde beyin de kendini bloke ediyor. Bu bir savunma düzeneği. Beden tabiatımızda yaratılan özel bir şey bu. Çocuk kendini tolere edebilmiş, nefes alabilmiş, susuzluğa da dayanabilmiş. Bu biyolojik tabiatımızda var. Bu türlü durumlarda beyin oksijen aldıktan sonra vücudumuzu kendi haline bıraksak o daha istikrarlı olacak. Vücudumuzu ve hudut sistemimizi kendimiz bozuyoruz” dedi.

 

Endişe bedenin gerilim reaksiyonuna neden oluyor

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ‘Korku esnasında ağzımız kurur, kalbimiz çarpar, tansiyonumuz düşer, rengimiz sararır ve nefesimiz hızlanır bayılıp kalırız’ dedi ve kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Savaş yahut kaç reaksiyonu var. O anda kaç yahut kendini savunmaya al, hareketsiz dur, bekle halinde yansılar vermiş oluyoruz. Bedeni o anda fizikî ve ruhsal olarak dağılmaktan koruyor. Bu bedenimizin geliştirdiği sağlıklı bir reaksiyon. Tabi bu reaksiyon uzun sürdüğü vakit sonucunda tansiyonu yükseltip damarları tıkayabilir, mide bağırsak kasılmalarına sebep olabilir. Kronikleştiği vakit çeşitli yumuşak doku romatizmalarına yol açıyor. Kronik dehşetler ve gerilimler vardır. Kaygı bedenin gerilim yansısına neden oluyor. Gerilim yansısı de biyolojik bozulmalara sebep olabiliyor. Her organımızı beynimiz temsil ediyor. Beynimizin bir programı var. Biz bu programı bozduğumuz vakit bedendeki bütün kaslar açılıp kapanıyor ve bedende deorganize bir çalışma ortaya çıkıyor. Bunun için bedenimizi yönetmek üzere bizim kendi hudut sistemimizi serinkanlı bir halde yönetebilmemiz gerekiyor.”

 

Kimi endişelerin genetik boyutu var

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ‘Bir kaygı var bir de o kaygıdan korkmak var. Endişe sağlıklı bir his, kısa müddetli tehlike anında kişiyi korur’ dedi ve kelamlarına şöyle devam etti:

“İnsanlarda yükseklik korkusu olmadığını düşünün, herkes apartmanlardan patır patır düşer. Yükseklik korkusu genetik olarak var. Mesela hayatında hiç yılan görmemiş birinin yılandan korkması da genetik bir endişedir. Birtakım kaygıların genetik boyutu var fakat kimi endişeler da öğrenilmiş kaygılardır. Birisi bir kaygı, bir şok yaşadığı vakit beyinde sözcük üreten bölgedeki devreler patlıyor. Orada çok kimyasal salgılanmasından ötürü bilgi akışı bozuluyor. Kişi sözcük üretememeye başlıyor, lisanı tutuluyor. O bireye sözcük üretmeyi yeni baştan öğretmiş oluyorsun ve yine öğreniyor. Kişiyi reddedersen tedavisiz kalıyor. Makul hudutlardaki endişeleri doğal kabul etmek gerekiyor. Biz endişe envanteri çıkarıyoruz, insanların dehşetleri ve o kaygıların gerisinde ne olduğu araştırılıyor. Art planında dehşete sebep olan çocukluk çağı travması var mı diye bakıyoruz.”

 

Kişi hazır olmadan endişeleriyle yüzleştirilmemeli

Endişeleri olan kişinin gerekli hazırlıklar yapılmadan endişeleriyle yüzleştirilmemesi gerektiğini belirten Tarhan, “Örneğin yüzme korkusu varsa, suya at usulündeki yaklaşım, zihinsel hazırlık yapıldıktan sonra olmalı. Zihinsel hazırlık yaptıktan ve eğitimini aldıktan sonra ona karşın korkuyorsa bu türlü durumlarda yüzleşme, ekspojur denilen metod inançlı bir ortamda uygulanıyor. Bununla ilgili özel simülasyon programları yapıldı. Yükseklik, böcek, açık alan ve toplumun karşısında konuşma endişesinin tedavisinde sanal gerçeklik programları uygulanıyor. Bireye bir sanal gerçeklik gözlüğü takılıyor ve 3 boyutlu olarak korktuğu şeyle birebir ortamda bulundurularak korkusu yenilmeye çalışılıyor. Bireyler o ortamda gösterilenin gerçek olmadığını bildiği halde çok panik yaşıyorlar. Saçma, abartılı diyorlar fakat yapıyorlar. Böylelikle duyarsızlaşma çalışması yapılıyor” dedi.

 

Kaygı bulaşıcı özelliğe sahip

Prof. Dr. Nevzat Tarhan, ‘Korkunun bulaşıcı özelliği var. Birisi korktuğu vakit başkalarına de bulaşır’ dedi ve kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Korkulan bir durumla karşılaşıldığı birinci anda ‘dur, düşün, harekete geç’ kuralı var. Yani bir durmak gerekir. Nedir? Ne değildir? Anlamak gerekiyor. Ondan sonra çabucak süratli bir plan yapılarak aksiyona geçilebilir. Hiç düşünmeden harekete geçen bireyler vardır. Çocukluğunda telaşlı sabırsız, hiperaktif bireylerde düşünmeden harekete geçme davranışı çok vardır, dürtüseldirler. Sonunu düşünmeden hareket ederler, akla birinci gelen şeyi yaparlar, en son duyduğuna da çabucak inanırlar. Bu bireyler endişe anında çok etkilenen bireylerdir. Aslında ‘Dur, düşün, harekete geç’ kuralı uygulandığı vakit daha az yanılgı yaparlar. Şayet denetim edebileceği bir şey ise üzerine masraf, edemeyeceği bir şey ise mesela fırtına varsa bir köşeye geçip bitmesini bekler. Bu türlü durumlarda da kaygının üzerine gidilmez. Yangın çıktığı vakit ne yapılır? Üzerine dalamazsınız. Evvel söndürüp daha sonra soğutmak, sonrasında da sebebini araştırmak ve bir daha çıkmaması için neler yapılabilir bunları araştırmak gerekiyor. Endişe, tehlike, krizdeki yaklaşım üslubu için bunu öneriyoruz. İşe yarayan bir yoldur.”

 

Cenin durumu insanın en rahat halidir

Anne karnını insanın hayatında sorunsuzluk periyodu olarak söz eden Tarhan, “Cenin durumu, anne karnındaki durumdur. Arapçada cenin sözü cennet kökünden geliyor. O, insanın en rahat halidir. Ondan sonra sorun başlıyor, kaygıda ona gerçek döner insan. İleri şizofrenlere baktığınızda konutun bir köşesinde cenin durumunda öylece dururlar. Korktuğu vakit insanoğlu bunu yapıyor. Lakin krize hazırlık varsa dur, düşün periyodu daha kısa geçiyor” diye konuştu.

Hibya Haber Ajansı

%d blogcu bunu beğendi: